ترجمه تاریخ یمینی

ترجمهٔ تاریخ یمینی، ترجمهٔ فارسی کتاب تاریخ یمینی است که توسط ابوالشرف ناصح بن ظفر جرفادقانی (گلپایگانی) در اوایل سدهٔ هفتم هجری صورت گرفته است. نثر این ترجمه، مصنوع و متکلف و پر از واژگان و اشعار عربی است. تاریخ یمینی یا تاریخ عتبی کتابی تاریخی به عربی درباره ابومنصور ناصرالدین سبکتگین و محمود غزنوی و اوضاع ایران تا اوایل سده ۵ق، نوشته ابونصر محمدبن عبدالجبار عتبی است.در سده ۷ق، ابوالشرف ناصح جرفادقانی شرحی بر کتاب نوشت و همزمان نیز کتاب به فارسی هم ترجمه شد که به ترجمه تاریخ یمینی نامدار است...

ادامه نوشته

عالم‌آرای نادری

کتاب عالم آرای نادری نوشتهٔ محمدکاظم مروی است. این کتاب دربارهٔ زندگانی نادر شاه افشار و تاریخ ایران از اواخر دورهٔ صفوی تا مرگ نادر (۱۱۲۶ خورشیدی/۱۱۶۰ قمری) است. عالم‌آرای نادری کتابی نسبتا مفصل و به زبان ساده و عامیانه است و اشتباههای لغوی و معنایی در آن به چشم می‌خورد چرا که مؤلف آن از سوادی در حد عادی برخوردار بوده است اما در عین حال به فرهنگ و دانش عشق می‌ورزیده است و نگارش این کتاب از سوی او مؤید همین نکنه است. در کتاب اشعاری از نویسنده وجود دارد که سطح پایین است...

ادامه نوشته

عالم‌آرای شاه اسماعیل

عالم آرای شاه اسماعیل کتابی دربارهٔ روی کار آمدن شاه اسماعیل یکم و شرح جنگها و دلاوری اوست و در آن به اختصار نسب شاه اسماعیل از شیخ صفی و سلسلهٔ خوانین ترکستان و سلاطین تیموری و عثمانی نیز اشاره شده است.این کتاب به صورت عوامانه و نقالانه نگاشته شده است و اشتباههای نگارشی و دستوری در آن نسبتاً فراوان است و از دقت تاریخی برخوردار نیست و سال وقوع رویدادها در آن نیامده است. نویسندهٔ کتاب مشخص نیست .نام کتاب دقیقاً مشخص نیست ولی مشخص است که در سال ۱۰۵۴ خورشیدی/۱۰۸۶ قمری (دهمین سال پادشاهی شاه سلیمان) تألیف شده است...

 

ادامه نوشته

علی‌نامه

علی‌نامه منظومه‌ای حماسی و شیعی به زبان فارسی است که به سبک شاهنامه فردوسی درباره علی در جنگ‌های صدر اسلام به نظم درآمده‌است و تنها نسخه خطی آن در کتابخانه موزه قونیه (ترکیه) نگهداری می‌شود. این منظومه کهن‌ترین اثر حماسی شیعه محسوب می‌گردد و در آن وجه تاریخی بر حماسی غلبه دارد. سرایندهٔ این منظومه یک ایرانی شیعه گمنام به نام دانشی (ربیع) طوسی است که این اثر را در بحر متقارب در اواخر قرن پنجم هجری (۴۸۲ (قمری)/۴۶۸ خورشیدی) سروده‌است...

ادامه نوشته

تذکرةالملوک

تذکرة الملوک از کتابهای بسیار گرانبهای تاریخی دربارهٔ عصر صفویان است که در آن همهٔ مشاغل و مناصب حکومتی از وزیراعظم و ملاباشی و صدرعامه و خاصه تا قاپوچیان و فراشان و مشعلداران و مهرداران و غیره را با دقت نام برده‌است و وظایف و جایگاه و حقوقو آنان را شرح داده‌است. و از این لحاظ در میان تمام کتابهای تاریخی ایران، کم‌نظیر است. در حقیقت این کتاب ساختار اداری و اجتماعی ایران در دورهٔ صفوی را تشریح کرده‌است.تذکرة الملوک نوشتهٔ میرزا سمیعا است که شاید همان امیر محمد سمیع کارخانه آقاسی گنجعلی خانی باشد که نامش در رستم‌التواریخ آمده‌است. این کتاب توسط انتشارات امیرکبیر در سال ۱۳۶۸ به چاپ رسیده‌است...

متن کامل را در ادامه نوشته بخوانید:

ادامه نوشته

نسخه‌های خطی تاریخ بیهقی

از کتاب تاریخ بیهقی (متعلق به سدهٔ پنجم هجری) نسخه‌های خطی فراوانی در ایران، هندوستان، افغانستان، پاکستان، ترکیه و کشورهای اروپایی وجود دارد. اما در میان این نسخه‌های فراوان حتی یک نسخهٔ معتبر و بسیار قدیمی که قابل اعتماد و استناد باشد وجود ندارد...

ادامه نوشته

جوامع‌الجامع

تفسیر جوامع الجامع اثر امین الاسلام ابوعلی فضل بن حسن طبرِسی (۵۳۲-۴۵۴ خورشیدی/۵۴۸-۴۶۸ قمری) دانشمند و فقیه شیعه ایرانی است که کتاب‌هایی دربارهٔ علوم دینی عصر خود تألیف کرده است. جوامع الجامع سومین تفسیر شیخ طبرسی است که در آن، دو تفسیر دیگر خود یعنی مجمع البیان و الکافی الشافی را که تلخیصی از کتاب کشاف علامه زمخشری (متوفی ۵۲۲ خ./۵۳۸ق.) است و پس از مجمع البیان و پیش از جوامع الجامع تألیف گردیده، را جمع کرده است.

از ویژگی‌های این کتاب، اختصار و حذف مطالب زائد است که البته گاهی باعث اخلال در معنی یا لفظ شده است. تفسیر جوامع الجامع از گذشته به عنوان تفسیری مفید و مختصر در حوزه‌های علمیه تدریس می‌شده است و اکنون نیز از کتابهای حوزه است.

*منابع

    طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع (به عربی)، ترجمهٔ فارسی از احمد امیری شادمهری، نشر آستان قدس رضوی، ۱۳۸۶.

خلاصةالتواریخ

خلاصة التواریخ کتابی دربارهٔ تاریخ دورهٔ صفویه از روزگار شیخ صفی الدین اردبیلی (نیمهٔ اول سده ۸ هجری قمری) تا نخستین سال‌های پادشاهی شاه عباس یکم (اواخر سده ۱۰ ه.ق.) است ولی عمده مطالب درباره دوره پادشاهی شاه تهماسب یکم است. مؤلف این کتاب تاریخی قاضی احمد قمی (قاضی احمد بن شرف‌الدین حسین حسینی منشی قمی) مورخ سده دهم خورشیدی است. مؤلف در سال ۹۲۵ خورشیدی در قم به دنیا آمده است و آخرین تاریخی که از او خبری هست، مربوط به سال ۹۸۵ خ. می‌شود.

موضوع خلاصة التواریخ، رخدادهای سال‌های سده هشتم تا اواخر سده دهم هجری قمری در ایران است. وقایع مربوط به مشایخ صفویه به اختصار بیان شده است، ولی از هنگام تشکیل حکومت صفوی وقایع بیشتر با شرح و بسط آمده است. از ویژگی‌های این کتاب اشاره‌های بسیار به شاعران و هنرمندان و ذکر آثار و اشعار آنان است که این کتاب را از سایر کتاب‌های تاریخی متمایز کرده است.

احمد منشی قمی ادعا کرده است که تاریخ عالم را از هبوط آدم تا زمان خود (یعنی روزگار صفویه) در ۵ جلد نوشته است، ولی در هر صورت فقط جلد پنجم آن یعنی تاریخ صفویان موجود است. خلاصة التواریخ توسط احسان اشراقی تصحیح شده است و در دو جلد به چاپ رسیده است. جلد اول وقایع مربوط به زمان شیخ صفی تا مرگ شاه تهماسب یکم را بیان می‌کند و جلد دوم وقایع زمان شاه اسماعیل دوم تا اوایل حکومت شاه عباس یکم (۹۹۹ قمری) را به شرح آورده است.

*منابع

قاضی احمد قمی، خلاصة التواریخ (۲ جلد، تاریخ صفویه از شیخ صفی تا اوایل شاه عباس یکم)، به تصحیح احسان اشراقی.

نوایی، عبدالحسین، متون تاریخی به زبان فارسی، سازمان سمت، ۱۳۷۵.

زراتشت‌نامه

زراتشت نامه منظومه‌ای با موضوع حماسه دینی زردشت پیامبر است. این مثنوی به بحر متقارب متضمن و دارای حدود ۱۵۰۰ بیت است. موضوع آن شرح زندگانی زردشت پیامبر بنابر روایات قدیمی زرتشتیان است. این مثنوی از کهنترین منظومه‌های حماسی دینی به زبان پارسی است.

سرایندهٔ زراتشت نامه، بدون تردید کاووس‌کی یا کیکاووس رازی پسر کیخسرو و از شاعران گمنام زرتشتی است که در ری زندگی می‌کرده است و ظاهراً در اوایل سده هفتم هجری قمری، این منظومه را سروده است. این منظومه را بسیاری به اشتباه به زرتشت بهرام پژدو نسبت داده‌اند، که این موضوع اشتباه است. زبان کیکاووس رازی در این اثر بیشتر به سبک خراسانی شباهت دارد تا سبک معمول عصر وی (سبک عراقی) و زبان وی همان شیوه عمومی حماسه‌سرایان ایرانی است...

ادامه نوشته

نثر فارسی

نثر فارسی هر نوشتهٔ منثور و غیر منظومی است که به زبان فارسی نگاشته شده است یعنی اشعار و نوشته‌های دارای وزن و آهنگ جزو نثر نیستند. بیشتر آثار نثر فارسی مربوط به دورهٔ سوم این زبان یعنی فارسی دری (نو) است که پس از اسلام به این شکل درآمده است.

نثر فارسی را از لحاظ تاریخی به سه دورهٔ تکوین، فارسی درسی، و اخیر تقسیم می‌توان کرد. دورهٔ نخست از قدیم‌ترین دوران تا پس از حملهٔ مغول را شامل می‌شود. دورهٔ فارسی درسی شامل دورهٔ پس از مغول تا اواسط قاجار می‌شود و دورهٔ اخیر از آن زمان باز به این سو را در بر می‌گیرد.این دوره‌ها را خود به زیردوره‌های گوناگون تقسیم توان کرد و سبک‌های مختلف نثر را در هر دوره بر می‌توان شمرد.

رابطه میان رودکی و ابوالفضل بلعمی

رودکی (پدر شعر فارسی) و ابوالفضل بلعمی (از خاندان بلعمی و وزیر سامانیان) به یکدیگر علاقهٔ بسیار داشته‌اند، چنانکه ابوالفضل بلعمی گفته است «در عرب و عجم، رودکی را نظیری نیست». در مقابل رودکی نیز بلعمی بزرگ را مدح بسیار گفته است و صله دریافت می‌کرده است. 

گویا این بیت را رودکی در مدح خواجه بلعمی گفته است:

چه فضل میرابوالفضل بر همه ملکان             

چه فضل گوهر و یاقوت بر نبهره پشیز...

ادامه نوشته