میرزا ظهیرالدّین ابراهیم اصفهانی (درگذشتهٔ ۹۸۹ قمری/۹۶۰ خورشیدی) از خوشنویسان و ادیبان سده دهم هجری و معاصر با شاه تهماسب یکم صفوی است. میرزا ابراهیم فرزند میرزا شاه حسین اصفهانی «وکیل نفس نفیس همایون» شاه اسماعیل یکم است. مهمترین اثر او واژهنامهای فارسی مشهور به فرهنگ میرزا ابراهیم است که تألیف آن را به سال ۹۸۶ قمری/۹۵۷ خورشیدی به پایان برده است. وی خوشنویسی چیرهدست نیز بوده است.
میرزا ابراهیم مردی سخاوتمند، صاحب همّت، قلندر روش و درویش منش بوده است. آن چه دست مکنتش بدان می رسید، در طبق اخلاص می نهاده و خانهاش محلّ رفت و آمد ظرفا، شعرا و مردم اهل بوده است. گاهی بزرگانه در کمال تنعّم می گذرانیده و گاهی ایّام هفته را به نان جوی قناعت می کرده و در همه حال شکرگزار بوده است، بسیار شوخ طبع و اهل صحبت و نزد همه عزیز بوده است. در شعر فهمی و تتبع لغات فرس دعوی انفراد می کرده و کتابش (فرهنگ میرزا ابراهیم) در زمان حیاتش در عراق [عجم] شایع بوده است.
میرزاابراهیم در سال ۹۸۹ قمری درگذشته است چنانکه در خلاصةالاشعار آمده است: «از جمله افادات طبع آن جناب رسالهای است که در لغت فرس و غیر آن تألیف نموده و اکثر لغات متداوله که در اشعار قدما و فصحا دیده می شود در آن جا درج فرموده و معانی آن را بعضی به تتبّع تمام و برخی را به تصرّف طبع و قرینه مقام، معانی مناسب پیدا کرده و به عبارت فارسی مترجم ساخته، وفاتش در شهور سنه تسع و ثمانین و تسعمائه دست داد.»
*منابع
۱. سیّد محمّدعلی داعی الاسلام، فرهنگ نظام، ج ۵، ص ۱۵ دیباچه (یه).
۲. تقی الدّین کاشانی، خلاصة الاشعار، به نقل از فهرست کتب خطّی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی، مشهد، انتشارات کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی، 1372، ج 13، ص 65.